De hefboomwerking is het toverwoord waarmee het ontstaan van de bel kan worden verlaagd. Als de hefboom groot is, en dus veel geld leent, kun je veel rendement maken op je eigen vermogen. Het nadeel van de hefboom is dat als het niet goed gaat, het volledig fout gaat; er is geen eigen geld om de schulden te betalen. Een beroemde bel was de internetbubbel rond 1999. bedrijven konden zonder eigen vermogen, met slechts een idee, veel geld lenen. buerskoersen groeiden, een nieuwe economische tijd zou zijn begonnen. Toen de rendementen op al die internet ideeen niet zo hoog bleken te zijn zakte de internetbubbel ineen. Hiermee hield het echter niet op. Allen Green kwa met de oplossing: hij verlaagde de rente. Hierdoor werd lenen weer goedkoper, en konden bedrijven met hoge leningen toch weer geld verdienen. De kosten van al dat geleende geld waren immers lager. En zo bleef de bubbel in stand, maar veranderde hij slechts van gedaante. Nederland heeft ook beroemde bubbel: de hypotheek aftrek. dit is een bubbel die normale mensen gemiddelde 114% van hun woning laat financieren. Vroeger, toen Nederland nog spaarzaam was, was dit uitgesloten. De hypotheekaftrek liet de huizenprijzen stijgen en zorgde zo voor veel vermogens opbouw voor particulieren. Het fundament van al dit kapitaal is echter broos: het is gebasseerd op een zeer lage netto rentelast.

In de recente geschiedenis van de bubbels vallen niet zozeer de bubbels op, als wel het steeds verschuiven van die bubbels. Om de economie verder aan te jagen, besloot de VS haar armste burgers  onder Bush en Greenspan aan te zetten tot het kopen van een huis. Uiteraard met een maximale hypotheek, dus met maximale hefboom. Wat er eigenlijk gebeurde was dit: Amerika draaide niet goed in de midden jaren negentig. De Japanners, de Duitsers en de Chinezen overklaste de Amerikaanse economie. De oplosing was om de bubbel de vergroten en van de bedrijven te verplaatsen naar de particulier.

Het  ’schonen’ van een economie behelt het doorprikken van de bubbels. Alles wat te zwaar gefinancierd is, wat niet rendeert, valt weg en zo is er plaats voor nieuwe initiatieven. Uit een bosbrand ontstaat vruchbare grond verteld national geografic ons. 

De bubbel is op dit moment echter niet aan het verdwijnen. de bubbel verschuift. hij is van gedaante verandert en daarom moeilijk herkenbaar. De bubbel heeft zich verschoven naar de overheid. De bubbel was al eens bij de bedrijven, bij de consumenten en bij de banken. Nu nemen overheden wereldwijd gigantische schulden op zich. De overheid gaat hefbomen met alle risico’s van dien.De Nederlandse overheid leende tot voor kort al stevig. Ongeveer 60% van het bruto nationaal product.  Maar de bedragen stijgen nu snel, met iedere maand miljarden schuld erbij. 

Geen probleem zo op het eerste gezicht. Wouter Bos kan lenen tegen minder dan 1%. De wereld heeft veel vertrouwen in onze regering, daarom kan zij zo laag en ze veel lenen. Maar het is belangrijk te reasilseren dat elke bubbel zo begint: de internet bubbel ontstond ook na de successen van Microsoft, Apple en Amazon. Bubbels ontstaan omdat veel mensen denken een kans te zien. Op het moment van het ontstaan van een bubbel is er nooit gevaar in zicht, anders ontstaat de bubbel niet. 

De bubbel kan zich zo gemakkelijk en snel naar de overheden verplaatsen omdat iedereen denkt dat dit een veilige haven is. We willen graag geloven dat overheden niet stuk kunnen. Maar is dat zo? van wie leeft de overheid? Van de onder de crisis, werkelosheid, credit crunche  bukkende burgers en bedrijven. Is de overheid wel zo veilig? 

We weten niet hoe lang de crisis nog duurt. Nu de bubel een veilige haven heeft gevonden, kan een herstel van de wereldeconomie ontstaan. Echter de bubbel is er nog, hij schuld zich bij Abama en Balkenende. Het bos is niet verbrand, de tuin is niet gesnoeid. Het echte werk moet nog komen. Het is daarom verstandig als de Nederlandse overheid geen hoge schulden maakt. Onze automaische stabilisatoren zoals de ww doen al genoeg. We moeten beseffen dat de bubbel nog leeft, hij is niet doorgeprikt en schuilt zich nu bij Wouter Bos en zijn internationale collega’s. Onze regering doet het best goed. Ze neemt een deel van de bubbel op zich. Maar alleen dat deel dat accuut van de banken oest worden overgenomen. Nu gaat  ze 6 miljard extra uitgeven en dus lenen.  6 miljard is niet van invloed op de bubbel.

China gaat nog even door met dollars kopen/de yuan laag houden. China gaat dus geen gekke dingen doen. Dit steunt de dollar en China steunt zo haar export. China  heeft alleen lange termijn oplossingen om uit deze wurggreep te ontkomen. Vanuit China komt het gevaar niet.

De UK is daar gek genoeg belangrijker. Uitleg: de afgelopen tijd leek er een ware valutaoorlog te heersen. Ierland werd uit proportie getild, en ook Oost-Europa werd afgeschilderd als failliet. Nu blijkt dit allemaal wel mee te vallen qua omvang en impact op wereldschaal.
Dit, in samenwerking met de Abama plannen, deed de euro zakken en de dollar stijgen en dat is precies wat de VS wil. Nu is de ellende in England aan de beurt om demedia aandacht te ontvangen. Waarschijnlijk zijn daar de problemeen erg groot, dat is nu goed voor de VS; ook dit steunt de dollar. London was als financieel centrum voor de crisis (2 jaar geleden) groter dan NY. England is failliet, of iets daar rondomheen. Dit besef doet geld richting de dollar stromen.  

Gevolg van al dit slechte nieuws buiten de VS, is dat de dollar nog sterk staat. En dat is wat de Amerikanen doen: de dollar in het luwtje houden. Onderliggend blijft echter het probleem dat de VS de grootste smakkers maakt en dat het voor de crissis al in zeer zwakke staat verkeerde.

Waarom loopt de dollar dan nu een verhoogd risico om te vallen? Mijn gevoel (-) zegt dat de markt zich nu weer gaat richten op de VS. Dan zien ‘ze’ enorme geldcreatie en enorme aanblijvende verliezen. Das normaal, zeg maar. Echter een paar zaken vallen nu op: Namelijk dat de consument echt op zwart zaad zit. De consument is het eindstation in de economische pijplijn. Het is in de krant geen groot nieuws, maar er staan berichten in als “consument komt aflossingsverlichtingen niet na”, en “spaarquote consumenten stijgt spectaculair”.
Dit geeft aan dat de crisis op alle niveau’s is geland. Over twee-drie maanden komen de cijfers naar buiten waaruit dit blijkt. Hierdoor wordt het wel heel lastig voor de dollar om uit beeld te blijven.
de VS zit dan in de volgende situatie:
- Banken en verzekeraars nu al 2 jaar ongeloofwaardig (maar genationaliseerd)
- Consument platzak en geeft geen geld uit
- Overheid failliet, maar drukt geld bij in ongekende hoeveelheden, inflatierisico

De dollar steunt volledig op haar reputatie. Die reputatie is de afgelopen maanden goed beschermd door de problemen bij andere munten te benadrukken. De Amerikanen zijn gelukkig wel slim en sluw.
De vraag is hoe lang ze nog bliksem afleiders kunnen vinden.

De dollar hangt aan een draadje. maar dat draadje breekt niet als de VS steeds weer met iets nieuws kan komen. De VS moet steeds weer een nieuwe verhalen kunnen creeren waar iedereen weer even in kan (en wil!) geloven. En als de VS ergens goed in zijn….Wag the Dog!

De uitdaging is om de inflatie niet te laten omslaan in hyperinflatie. Dit is een lastige taak omdat het financiele landschap ernstig mistig is. “Deflation, Making sure it doesn’t happen”, dat was de titel van het essay waar Ben Bernanke in november 2002 beroemd mee werd.

Uw veilige toevluchtoord? Wall Street insider en CNBC-columnist Larry Kudlow riep twee jaar geleden al, “I hate to see gold rise, because then I know all else is falling apart”Sinds 1987 trad een versnelling op in de waardering van aandelen. Beleggingen in de AEX-aandelen leverden sindsdien een gemiddeld jaarlijks rendement op van rond de 15%, terwijl we historisch gezien deze eeuw genoegen moeten nemen met maar 6% per jaar. Huizenprijzen stegen, het eigenvermogen van banken en bedrijven daalden zinsdien…

Nu is de taak om 22 jaar op de pof leven weg te werken…. Dit is vaker gezegd, maar nuweet iedereen het, gaan we het echt voelen. Maak uw borst maar nat.

Na de 2e wereldoorlog was Nederland een leeg land waar iedereen zijn handen opstroopte. Nederland was een pragmatische, hard werkende natie. Het investeerde in scholing, infrastructuur, handel en in het verdelen van de welvaart. Nu, in 2009, 64 jaar na de starte van de heropbouw, is de geest weg uit Nederland. Infrastructuur loopt achter, scholing is niet aansluitend op de eisen die komen gaan en is het verschil tussen arm en rijk groter groeit de laatste decennia.  

Nederland heeft als enige 1e wereldland geen hogesnelheidslijn. Het heeft een slecht slecht functionerend wegennet. Hogescholen en Universiteiten leveren te veel studenten af die een te laag niveau of onjuiste kennis hebben. De zorg is van gevaarlijk laag niveau. De overheid slaagd er al decennia niet in slagvaardig te handelen in de domeinen die zij beheerd.

64 jaar Nederlands succes valt op te splitsen in 2 perioden. De eerste periode loopt van 1945 tot 1994-1997. De tweede periode is de periode na 1997.
De eerste periode kenmerkt zich door opbouw. De tweede periode kenmerkt zich door overvloed. 

vanaf 1945 tot 1997 was een bloeiperiode in infrastructureel, sociaal, economisch, sociaal en vooral ook moreel politiek. Het was een peridoen van veel strijd. het ging ergens om. de inzet van alle partijen en belanghebbenden was hoog. Werkgevers floreerde, maar ook de publike diensten groeiden als kool. Onderwijs groeide, als ook de macht van de arbeider. Hij kreeg mer loon, meer vrijheid en meer bezit.  De 2e helft van 64 jaar Nederlandse bloei is te omschrijven als ‘leven als god in Nederland’.  Het was een periode waarin met geld geld werd gemaakt en waarin de vruchten werd geplukt van de investeringen gedaan in de eerste bloeiperiode. Huizen werden steeds duurder, zelfs zo dat een modaal gezin, dat 18.000 netto verdient met salaris, 10-15.ooo erbij verdienden middels de stijging van de waarde van het huis.  Om over de ‘ automatische’ groei van pensioengelden en andere beleggingen nog maar te zwijgen.

Met iedereen ging het goed. Spanningen namen af. Werkgevers hadden geen vakbond meer nodig. Studenten studerden ‘wat ze leuk leken’. Harmonie. Er werd niet meer gestaakt, niet meer gebotst. Omdat het zo goed ging met iedereen was het niet meer nodig de degens te kruizen.  

Ondertussen groeide de arbeidsproductiviteit wel, maar namen de slagvaardigheid en gerichte inzet drastisch af. Investeringen in scholing, infrastructuur verminderde. we veranderde van een ‘ maak’ cultuur naar een ‘consumptie’ cultuur. We werkten minder, kochten meer. We leenden tegen lage rente fiscaal vriendelijk grote sommen geld, onze bezittingen stegen elke maand aanzienlijken ieder jaar steeg het inkomen gestaag. Er was genoeg geld, tijd en de toekomst was zeker en veilig. Dus toen in 2008 de 1e tekenen van crisis zich toonden dachten de Nederlanders: we zijn een ijzersterk land dat wel tegen een stootje kan. Dat dachten niet alleen alle Nederlanders, maar ook  de bazen van ons land; de minister, de minister van finanacien en onze hoofd van de centrale bank dacht het. Ze dachten het en zeiden het ook. Maar hoe stond Nederland er in 2008 nu echt voor?
- Het teerde op het arrogante geloof dat geld en veiligheid in overvloed aanwezig is.
- Het was inmiddels de kennis, pragmatitisme en flexibiliteit die het had in 1945-1997 vergeten
- Het was een handelsnatie die dacht dat het imum was voor een daling van de wereldhandel (!)
- Het was een bankennatie die dacht dat het tegen elke bankencrissis was opgewassen

Het is waar dat Nederland de crisis tegemoet is getreden met een gezonde begroting en met lage staatsschulden. “De economie draait als een tierelier” zei Wouter Bos nog in september 2009. Dit was geen 6 maanden geleden. De komende maanden zullen echter steeds meer Nederlanders gaan beseffen dat de wereld een andere plaats is geworden. Een plaats waar het regent, waait en stormt. en steeds meer mensen zullen gaan merken dat we met zeer slechte papieren de krissis tegemoet zijn getreden, en niet met goede papieren, zoals de regering ons wil doen geloven.

Het grootste probleeem is dat Nederland al 20 jaar lang op haar lauweren rust. We zijn vergeten wat effectief werken is. We weten niet meer wat het betekent om iets ‘ echt goed’ te doen. managers werkten voor hun bonus, politici werkte voor de quote in de krant. Niemand weet meer hoe het is te werken voor een land. Of om te werken met lange termijn doelen, die niet een instand resultaat geven.

Nederland is een verzwakt land met een laag moreel dat zich plotsklaps bevind in de zwaarste storm van misschien wel deze eeuw. Dit is gevaarlijk. niet alleen in economische zin, maar ook in organisatorisch zin. Nederland is een democratie. en juist deze vorm van organiseren kenmerkt zich door traagheid, stroperigheid en kortetermijn handelen. Deze nadelen, in combinatie met economische neergang kan een beweging oproepen naar centraal geleid, uiterst links of uiterst recht bestuur.

1. Dan is er een kans dat we in gaan zien dat we nu echt alle continenten rijk moeten maken en dat het imperialisme* als groeimodel niet duurzaam is. Dit zal o.a. de groei van de werledbevolking stoppen.
2. Dan is er een kans dat we het Energie probleem oplossen doordat we lokaal alle energie opwekken. 
3. Dan is er een kans dat techniek ons een lokaal (misschien wel per huishouden) voorziet van:
   – schoon water
   – warmte
   – electriciteit
4. Dan is er een kans dat we samen (China, VS, e.a.) het financiele probleem oplossen door alle schulden te saneren.
5. Dan is er een kans dat consumptisme als wereld religie wordt aangevuld met andere waarden.

* imperialisme: ik hanteer een ruim begrip: Voorbeelden:
- Westen houd Africa en Z-Amerika arm zodat het goedkoop olie en andere grondstoffen kan kopen, en overschotten kan dumpen.
- China gebruikt VS en Europa om met superconcurrentie een natie rijk te maken
- Rusland gebruikt Europa om met gaspolitiek rijk te worden.

Zo gezien is een daling van 5% heel indenkbaar.

Een overzicht:
1. Wereldwijde, gelijktijdige crisis in economie  

     – geldcreatie      
        - krediet
           - waardecrisis (o/g)
                - valutacrisis
                    - bestedingscrisis
2. Wereldwijde, gelijktijdige crisis in geopolitiek
      – olie, gas
      – vervoer, kanalen
      – grond
      - bevolkingsgroei
3. Wereldwijde, gelijktijdige crisis in milieu
      – water tekort
      - kolen
      – smok
4. Wereldwijde, gelijktijdige crisis in energie
      – peakoil
      – gebrek aan ready to go alternatieven
5. Wereldwijde, gelijktijdige crisis in grondstoffen
      - stagnatie productie voedsel en schoonwater
      – stagnatie investeringen in grondstoffen(erts, olie)
6. Wereldwijde, gelijktijdige crisis in bevolking
      – groei
      – vergrijzing

ToekomstScenario 2 :

De Kondratieff-golven of lange golven laten zien dat economie en innovatie samenvalt.
Concreter is het “Schumpeter-Freeman-Perez” paradigma van vijf golven met de industriële revolutie en de zesde die eraan komt. Deze vijf cycli zijn:

• Industriële revolutie–1771
• Tijdperk van stoom en spoorwegen –1829
• Tijdperk van staal en elektriciteit –1875
• Tijdperk van olie en de auto –1908
• Informatietijdperk –1971
• (?Energie?)tijdperk –20??  

Dat deze golven er zijn, en dat ze enorme impact hebben, is bekend. Vele zeggen dat de energie-technologie de nieuwe techno-wave zal vormen. Dat zal zo kunnen zijn, maar: 2009-2015 wordt zo heftig dat er nog heel veel kan gebeuren. De lage olieprijs zet energie innovatie bijvoorbeeld on hold. Vaak volgt er op een economische/technologische opmars eerst een flinke oorlog. En daarnaast gaat technologie razendsnel. De richting van innovaties kunnen nog best radicaal veranderen en/of uitgesteld worden.

De geringere behoefte aan energie is een belangrijke reden waarom we nog niet kunnen zeggen dat het energie wordt. Maar het is waar: Een energierevolutie zou best mooi zijn. Leven van de zon. Wie wil dat niet?

Echter: Het kan net zo goed Nano-technologie worden. Daar  kun je veel meer mee! Met Nana technologie kun je bijvorbeeld een hifi geluidsbox maken van 2 mm dik met een top geluid. Of: apparatjes in mensen inbouwen die exact de benodigde medicijnen afgeven en constant waardes meten en direct in actie komen. Daar kan geen doktor tegen op.   

Of allebei? Nee. Er is er altijd 1 het succesvolst, de ander zal ‘ook’ succesvol zijn, maar niet dominant.
Voorbeeld: vliegtuigen.

Nano:

In 2006 werd een doorbraak gerealiseerd door MIT-wetenschappers Paula Hammond, Yet-Ming Chiang en Belcher. Door genetische manipulatie wisten ze een virus genetisch te moduleren zodat dit virus door elektrisch geleidende moleculen uit z’n omgeving te gebruiken zichzelf wist om te bouwen tot een lithium-ion batterij. Zo is nano-technologie geëvolueerd tot een uitzonderlijk middel om materialen, systemen, gebruiksvoorwerpen in bijna alle denkbare sectoren (farmaceutica, burgerlijke bouwkunde, agro-bio, foodprocessing, ziekenzorg, automobielsector, transport, micro-elektronica …) te verbeteren op zowat alle vlakken: duurzaamheid, gewicht, reinheid. (bron: wikipedia)

Nano heeft veel bijgedragen aan de ontwikkeling van PV panalen (zonne-panelen), aan absortie van vuil en ook aan isolatie van warmte energie. Nano sluit aan bij het energie thema en zal het wellicht ook geheel bepalen. Dat maakt dat Nano welleens de zesde golf kan maken. Energie profiteert mee.